Μισό αιώνα μετά την πρώτη προβολή της θρυλικής σειράς «Οι Άγγελοι του Τσάρλι» και 32 χρόνια μετά το πρώτο επεισόδιο των «Friends», μια νέα αμερικανική μελέτη επιχειρεί να εξηγήσει γιατί επιστρέφουμε ξανά και ξανά στις αγαπημένες μας τηλεοπτικές σειρές, ακόμη κι όταν γνωρίζουμε ήδη τις ατάκες, την πλοκή και το τέλος.

Η συνήθεια αυτή δεν περιορίζεται σε μία χώρα. Σε ολόκληρο τον κόσμο, αλλά και στην Ελλάδα, παλιές ξένες και ελληνικές σειρές συνεχίζουν να προσελκύουν το ενδιαφέρον του κοινού και να καταγράφουν υψηλή τηλεθέαση, ακόμη και όταν έχουν προβληθεί πολλές φορές στο παρελθόν.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η αμερικανική block buster σειρά «Τα Φιλαράκια», «Το μικρό σπίτι στο λιβάδι», «Τα χρυσά κορίτσια» μέχρι και το «Love boat» ενώ στα καθ’ημάς, τα σκήπτρα στις επαναλαμβανόμενες προβολές κατέχουν τα σίριαλ «Δύο ξένοι», «Ντόλτσε Βίτα», «Κωνσταντίνου και Ελένης», «Οι τρεις χάριτες», «Παραπέντε» και πολλές άλλες σειρές που έγραψαν ιστορία στο ελληνικό τηλεοπτικό γίγνεσθαι.

Ατάκες που έγραψαν ιστορία και είναι διαχρονικά επίκαιρες

Η επαναλαμβανόμενη τηλεθέαση αγαπημένων προγραμμάτων στη μικρή οθόνη δεν αφορά όμως μόνο τηλεοπτικές σειρές αλλά και ταινίες και όλοι γνωρίζουμε ότι δεν χορταίνουμε να βλέπουμε αγαπημένες ελληνικές ταινίες όπως «η Αλίκη στο ναυτικό», «Τα κίτρινα γάντια», «Τζένη Τζένη», «Της κακομοίρας», «Ένα έξυπνο μούτρο», «Ο στρίγγλος που έγινε αρνάκι» και πολλές άλλες, ακόμα κι αν ξέρουμε απ’ έξω κάθε ατάκα που έχει ειπωθεί, είτε ήταν γραμμένη στο σενάριο είτε ήταν προϊόν αυτοσχεδιασμού και έβγαινε αυθόρμητα από το στόμα των πρωταγωνιστών, πάνω στο γύρισμα.

Είναι μάλιστα κάποιες απ’ αυτές τις ατάκες τόσο διάσημες και έχουν εντυπωθεί σε τέτοιο βαθμό στη συλλογική μνήμη – τουλάχιστον των λίγο μεγαλύτερων γενιών (boomers και Gen X) που τις χρησιμοποιούμε ακόμα και σήμερα, για να σχολιάσουμε ζητήματα της καθημερινότητας, όπως γίνεται στην περίπτωση της αξέχαστης φράσης του Κώστα Χατζηχρήστου «ποιος είναι αυτός ο ΙΚΑς».

Συχνά χρησιμοποιούμε κι άλλες φράσεις «κλεμμένες» από παλιές ελληνικές ταινίες κυρίως της Φίνος φιλμ όπως η προειδοποίηση του Λάμπρου Κωνσταντάρα προς τους γιους του «το νου σας ρεμάλια», η αγανάκτηση του Γιώργου Κωνσταντίνου στην ταινία «Η δε γυνή να φοβάται τον άντρα», με την χαρακτηριστική φράση «λόγω της ημέρας», η θρυλική ατάκα του Γιάννη Γκιωνάκη «Πορτοκαλάδα από πορτοκάλια», η εξίσου θρυλική απάντηση του Νίκου Σταυρίδη «Αχού και δεν με νοιάζει» και η ειρωνική απορία της Τζένης Καρέζη «Πόσα καράβια έχετε κυρία Κατσανδρή μου»; Από πλευράς μάλιστα φράσεων που έχουν μείνει στην ιστορία και χρησιμοποιούνται ακόμα και σήμερα σαν κοινωνική κριτική ή για τον σχολιασμό της πολιτικής κατάστασης ξεχωρίζουν οι ταινίες «Της κακομοίρας», «Τα κίτρινα γάντια», «Ο ψευτοθόδωρος», «Φωνάζει ο κλέφτης», «Υπάρχει και φιλότιμο» με τον αθάνατο Μαυρογιαλούρο και «Ένα έξυπνο μούτρο».

Τα ευρήματα της μελέτης και η ανάλυση του ειδικού

Από τη μεριά της επιστήμης ο ψυχίατρος – ψυχοθεραπευτής Δημήτρης Οικονόμου, εξηγεί γιατί δεν μας κουράζουν οι παλιές σειρές και οι ταινίες, πώς είναι δυνατόν να μην τις βαριόμαστε ( την 100η φορά που τις βλέπουμε) και γιατί τελικά δεν χορταίνουμε να τις παρακολουθούμε.

Η επαναλαμβανόμενη θέαση μιας αγαπημένης σειράς δεν αφορά πάντα την αγωνία για το τι θα συμβεί. Συχνά γνωρίζουμε ήδη την πλοκή και αυτό που αναζητούμε είναι η αίσθηση οικειότητας που μας προσφέρει. Ξέρουμε τους χαρακτήρες, τις αντιδράσεις τους, ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο θα εξελιχθούν οι ιστορίες τους. Έτσι, η παρακολούθηση απαιτεί λιγότερη νοητική προσπάθεια από ό,τι μια καινούργια σειρά, που πρέπει να μάθεις τους καινούργιους χαρακτήρες και να δώσεις ιδιαίτερη προσοχή στην πλοκή, όπως εξηγεί ο Δημήτρης Οικονόμου.

Ακριβώς επειδή αυτή η τηλεθέαση είναι ξεκούραστη, μπορούμε να παρακολουθούμε παλιές σειρές έχοντας λίγο την προσοχή μας στραμμένη αλλού, δηλαδή να κάνουμε δουλειές μέσα στο σπίτι, να μαγειρεύουμε, να απαντούμε σε emails -δεν χρειάζεται να δώσουμε όλη μας την προσοχή στη μικρή οθόνη, όπως ακριβώς αναφέρει και η αμερικανική μελέτη.

Από ψυχιατρική σκοπιά, ο ειδικός υπογραμμίζει ότι μπορούμε να δούμε αυτή την επιλογή ως έναν καθημερινό τρόπο συναισθηματικής αυτορρύθμισης. Σε περιόδους κόπωσης ή έντασης, το γνώριμο περιεχόμενο μπορεί να μας βοηθά να χαλαρώσουμε και να νιώσουμε ότι επιστρέφουμε σε ένα προβλέψιμο, οικείο πλαίσιο. Δεν λύνει τις δυσκολίες μας, μπορεί όμως να προσφέρει μια μικρή πηγή ανακούφισης και ευχαρίστησης. Σημαντικό ρόλο παίζει και η συναισθηματική μας σχέση με τους χαρακτήρες. Η επαναλαμβανόμενη επαφή μαζί τους δημιουργεί αίσθηση αναγνώρισης και συντροφικότητας, παρότι γνωρίζουμε ότι είναι φανταστικοί.

Πηγή φωτογραφίας unsplash.gr